Koyak ACL (ACL Tear)

Koyak ACL ialah koyakan pada ligamen anterior cruciate, tali dalam lutut yang menahan tulang keting daripada gelongsor ke depan dan berpusing. Biasanya ia berlaku tanpa hentaman, masa anda berpijak, berpusing atau mendarat dan lutut jatuh ke dalam. Ramai orang dengar bunyi pop, lutut bengkak dalam beberapa jam, dan lepas tu lutut rasa longgar bila berpusing.

Apa fungsi ACL?

Ligamen anterior cruciate duduk dalam sendi lutut dan menyambung tulang peha (femur) dengan tulang keting (tibia). Ia menahan tulang keting daripada gelongsor ke depan, dan ia kawal pergerakan berpusing. Sebab ia bertugas sebagai penstabil dan bukan penggerak, ACL yang koyak biasanya tak halang anda bengkokkan lutut. Yang hilang ialah rasa kukuh pada lutut bila anda berpusing, tukar arah atau berjalan atas tanah tak rata.

Macam mana ACL boleh koyak?

Dalam 70 peratus kes, ACL koyak tanpa hentaman langsung. Cerita biasa ialah berpusing, berhenti mengejut, tukar arah, atau mendarat dengan lutut jatuh ke dalam. Selebihnya datang dari hentaman terus pada bahagian luar lutut, yang lebih biasa dalam sukan berentaman dan dalam kemalangan jalan raya.

Siapa lebih mudah koyak ACL?

Sukan yang banyak berpusing paling tinggi risikonya, termasuk bola sepak, futsal, netball, bola keranjang, badminton dan ragbi. Selebihnya:

• Atlet wanita lebih tinggi risikonya berbanding atlet lelaki.
• Cara mendarat pun penting, begitu juga kekuatan otot. Otot peha dan pinggul yang lemah bagi lutut kurang kawalan masa mendarat.
• Koyakan ACL sebelum ini naikkan risiko semula, pada mana-mana lutut.

Apa rasa bila ACL koyak?

Ramai orang dengar atau rasa bunyi pop masa kecederaan berlaku. Lepas tu lutut bengkak dalam beberapa jam, bukan beberapa hari, sebab darah terkumpul dalam sendi. Bila bengkak reda, lutut mungkin rasa hampir normal sampai anda cuba berpusing atau berjalan atas tanah tak rata, dan masa tu ia rasa longgar. Rasa longgar tu symptom yang paling penting, dan itulah yang bawa ramai orang datang berjumpa.

Macam mana ACL koyak disahkan?

Pemeriksaan bermula di klinik. Cara lutut bergerak, dan ujian yang dibuat dengan tangan, beri gambaran kuat sama ada ligamen tu koyak. Dua imbasan menyusul bila ia menjawab soalan:

1. X-ray dibuat untuk singkirkan patah tulang, sebab kecederaan tulang boleh nampak macam sama selepas jatuh.
2. MRI mengesahkan koyakan dan tunjuk sama ada meniskus dan rawan turut cedera. Bahagian kedua tu yang ubah keputusan tentang pembedahan.

Kena operate ke?

Tak semestinya. Pembedahan biasanya dipertimbangkan dalam empat keadaan:

1. Lutut asyik rasa longgar walaupun dah buat fisioterapi.
2. Anda muda dan aktif dalam sukan berpusing, dan nak kembali bermain.
3. Ada kerosakan tambahan pada meniskus atau rawan.
4. Rasa tak stabil tu dah mengganggu urusan harian biasa.

Kalau tiada satu pun daripada tu, program pemulihan berstruktur boleh jadi jalan yang munasabah. Keputusan dibuat bersama anda, selepas pemeriksaan, bukan dari imbasan semata-mata.

Berapa lama nak pulih?

Selepas pembinaan semula, pemulihan ambil masa 9 hingga 12 bulan sebelum kembali bersukan. Kembali hanya selepas lulus satu set ujian fungsi. Tarikh kalendar bukan penandanya. Graft perlukan masa nak jadi kuat, dan otot sekeliling lutut perlukan masa nak pulih kawalan yang ada sebelum cedera.

Bila perlu jumpa doktor?

Jumpa doktor dalam tiga keadaan:

• Lutut bengkak dalam beberapa jam selepas cedera.
• Lutut rasa longgar bila berpusing atau berjalan atas tanah tak rata.
• Anda tak boleh letak berat badan pada kaki tu.

Pemeriksaan awal paling penting bila ada rasa tak stabil. Lutut yang asyik rasa longgar boleh merosakkan meniskus dan rawan, dan itu ubah pilihan rawatan kemudian. Sakit lutut tanpa kecederaan yang jelas pun patut diperiksa dengan cara yang sama.

Di mana nak periksa?

Dr Harith Rosdi memeriksa kecederaan lutut di IIUM Sports Medicine Clinic (ISMEC) di Kuantan. Pemeriksaan bermula dengan semakan klinikal, dan imbasan dibuat bila ia akan ubah keputusan.

Soalan Lazim

ACL koyak boleh pulih sendiri ke?

Ligamen tu tak pulih balik pada ketegangan asal tanpa pembedahan. Ada orang boleh berfungsi baik tanpa pembinaan semula, dengan kuatkan otot sekeliling lutut dan ubah cara mereka bergerak. Jalan tu sesuai untuk sesetengah lutut dan tak sesuai untuk yang lain, dan ia keputusan selepas pemeriksaan.

Saya perlu buat MRI ke?

Tak semestinya sebelum diperiksa. Pemeriksaan di klinik datang dulu dan selalunya dah beri gambaran jelas. MRI dibuat bila ia akan ubah keputusan, biasanya untuk sahkan koyakan dan periksa meniskus serta rawan.

Macam mana nak tahu sama ada ACL atau meniskus yang koyak?

Kedua-duanya boleh berlaku dalam kecederaan yang sama dan tandanya bertindih. Bengkak dalam beberapa jam lebih menjurus kepada pendarahan dalam sendi, yang biasa dengan koyak ACL. MRI yang memisahkan keduanya, dan ia juga tunjuk sama ada kedua-duanya cedera.